testament

Czy testament wspólny jest w polskim prawie dopuszczalny?

Pojęcia „testament wspólny” używa się na oznaczenie dwóch lub więcej testamentów, połączonych ze sobą przez specyficzne łączne sporządzenie. Według przeważającego stanowiska testament wspólny polega na połączeniu dwu lub więcej testamentów w jednym dokumencie (mającym charakter testamentu). Testamenty wspólne są w polskim prawie spadkowym niedopuszczalne. Zgodnie z treścią art. 942 k.c.: „Testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy”. Niedopuszczalne jest zatem połączenie oświadczeń woli dwu lub więcej osób w jednym testamencie. Zakaz ten jest w prawie polskim bezwzględny, niezależnie od treści rozrządzeń i osoby testatora.

Stanowisko polskiego ustawodawcy nie jest przypadkiem odosobnionym na tle innych systemów prawnych.Podobny zakaz występuje np. we Francji, Belgii, Portugalii, czy Argentynie. Istnieją jednakże systemy prawne przewidujące dopuszczalność testamentów wspólnych bez ograniczeń (np. systemy common law) bądź też uznające je za dopuszczalne w ograniczonym zakresie (tylko między małżonkami – np.w Niemczech lub nadto narzeczonymi – np. w Austrii).

Przepis art. 942 k.c. jest wyjątkowy, gdyż z reguły czynności prawne z zakresu prawa majątkowego mogą by dokonywane łącznie przez kilka osób (występujących jako strona danej czynności). I zarazem zaskakujący zwłaszcza małżonków, którzy często wspólnie dokonują czynności prawnych inter vivos, np. sprzedając czy darując rzeczy stanowiące ich własność. Małżonkowie wspólnie przyczyniają się do powiększania majątku i razem podejmują decyzje w wielu kwestiach. Skłonni są zatem przypuszczać, że mogą również wspólnie rozrządzić swym majątkiem na wypadek śmierci. Stąd liczne w praktyce przypadki sporządzania testamentów wspólnych wbrew przepisowi art. 942 k.c.[1]

Za słuszny należy uznać pogląd, zgodnie z którym wyrażenia „testament” w art. 942 k.c. użyto w znaczeniu „dokumentu”. W konsekwencji, zakaz z art. 942 k.c. odnosi się tylko do testamentów pisemnych, tj. testamentu własnoręcznego (art. 949 k.c.), testamentu notarialnego (art. 950 k.c.), testamentu allograficznego (951 k.c.) oraz testamentu podróżnego (953 k.c.). Nie dotyczy zaś testamentu ustnego (art. 952 k.c.). Naruszenie zakazu z art. 942 k.c. pociąga za sobą bezwzględną nieważność obu testamentów.

W doktrynie wysuwane są argumenty zarówno za, jak i przeciw zakazowi testamentów wspólnych. Prace Zespołu Prawa Spadkowego Komisji Kodyfikacyjnej zmierzają w kierunku dopuszczenia testamentów wspólnych wobec małżonków na wzór prawa niemieckiego.

Stan prawny na dzień: 31 października 2015 r.

[1] Przybyłowski K., Niedopuszczalność testamentów wspólnych, Studia Cywilistyczne 1963, s. 3-4.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *